Do pełnej funkcjonalności strony potrzebujesz włączonej obsługi skryptów.

Zegar ogniowy – jak wygląda i jak działa?

2021-04-20

Człowiek od zawsze próbował ujarzmić upływający czas. Antyczne zegary bazowały na materiałach dostępnych w przyrodzie – wodzie, piasku, słońcu. Kolejnym modelem, tym razem wykorzystujący inny z żywiołów, był zegar ogniowy. Mogłoby się wydawać, że działanie takiego czasomierza było skomplikowane i wiązało się z wzniecaniem pożaru albo rozpalaniem ogniska. Nic bardziej mylnego! Okazuje się, że zegary ogniowe były bardzo proste w konstrukcji i użytkowaniu. Co ważne, skutecznie pozwalały odmierzać równe odstępy czasu i w pewien sposób organizować dzień.

Jak wygląda zegar ogniowy?

Antyczne zegary są bardzo pasjonującym zagadnieniem, bo pokazują, jak człowiek starał się zapanować nad upływającym czasem. Zegar ogniowy wynaleziono 2-3 tys. lat p.n.e. Był popularny szczególnie w Azji (Chinach). Czasomierz składał się z podstawki i miejsca, w którym ustawiano świecę. Konstrukcja mogła być bardzo ozdobna. Podstawki wykonywano przede wszystkim ze stali. Nic nie stało na przeszkodzie, by stojak na zegar ogniowy był zdobiony, elegancki i oryginalny. Na podstawce znajdowało się miejsce na świecę z podziałką i prętem z palnej masy lub sznurkiem nasyconym tłuszczem.

płonąca świeca z woskiem spływającym po bokach, stojąca na metalowej podstawce

świeca z gwoździami i płonącą świecą na okrągłej podstawie

Po jakimś czasie stworzono wersję budzików ogniowych, które wyglądały bardzo podobnie do zegara ogniowego, ale dodatkowo wyposażone były w nitkę z przymocowanym kawałkiem stali. Kiedy nitka pękała pod wpływem ciepła, element uderzał o podstawę, tworząc efekt dźwiękowy.

Jak działa zegar ogniowy?

Antyczne zegarki na ogół nie były skomplikowane. Działanie zegara ogniowego było bardzo proste. Świeca wyposażona była w podziałkę, która pokazywała spalanie pod wpływem upływu czasu. Bardziej zaawansowane wersje czasomierza ogniowego były wyposażone w gwoździe wbite na podziałce. Po jakimś czasie elementy spadały na podstawkę sygnalizując upływ kolejnych godzin.

Na podobnej zasadzie funkcjonowały zegary oliwne. W naczyniu z oliwą znajdowała się podziałka, która wskazywała poziom spalanej substancji i na tej podstawie definiowano upływ czasu.

rysunek techniczny zegara ogniowego z podziałką, palnikiem olejowym i podstawką

stara lampa naftowa z płonącym knotem i szklaną osłoną palnika

Zegary ogniowe i oliwne były, obok gnomona, zegarów słonecznych, wodnych i piaskowych, kolejną próbą zarządzania upływającymi minutami.

Autor artykułu

Piotr Strzępski Zegarmistrzostwo to dla niego nie tylko pasja, ale rodzinna tradycja. Jego fascynacja zegarkami narodziła się dzięki dziadkowi-kolekcjonerowi. Prywatnie zanurza się w świecie gier, a wieczory spędza przy dobrym filmie, obserwując ludzi i czerpiąc z tego inspirację.