Historia japońskich zegarków Seiko - od Japonii po cały świat

W 1881 roku, w czasie gdy w Japonii trwała recesja spowodowana osłabieniem waluty, młody Japończyk utworzył firmę K. Hattori & Co., które dało początek ogromnej firmie, jaką jest dziś Seiko. Hattori i jego zespół współpracowali zarówno z lokalnymi przedsiębiorstwami, jak i z firmami z różnych części świata. By współpraca była w ogóle możliwa, musiał wprowadzić liczne zmiany i unowocześnienia do japońskiego modelu biznesu. Dla przykładu, ówcześnie w Japonii nadal wiele przedsiębiorstw rozliczało się między sobą dwa razy do roku - co było jeszcze pozostałością po rządach siogunów. By możliwe było prowadzenie interesów z zachodnimi podmiotami potrzebne było wprowadzenie regularnych rozliczeń, a takie zmiany zawsze wymagają czasu i wytężonej pracy. Zdobyte w nastoletnich latach doświadczenie, zaangażowanie i dotrzymywanie umów sprawiło, że firma K. Hattori & Co. otrzymywała od dostawców najlepsze kolekcje zegarów i zegarków, co przyczyniało się do jej rozkwitu. Już w 1887 roku otwarto nową siedzibę w tokijskiej dzielnicy Ginza. Lokalizacja okazała się doskonale wybrana - z czasem to właśnie w tej okolicy powstały najważniejsze domy towarowe, przyciągające bogacących się Japończyków.

Wraz ze wzrostem popularności zegarów, fabryka została przeniesiona do kolejnej lokalizacji, w Yanagijima-cho. Tamtejsza linia produkcyjna była wspomagana maszynami parowymi, sprowadzonymi od dostawców spoza kraju. W tamtym czasie nie było w Japonii firmy mogącej taką maszynę sprowadzić. Kolejnym nowatorskim rozwiązaniem było to, że fabryka Seikosha miała możliwość produkowania wyrobów bez korzystania z sieci dostawców. W Seikosha powstawały wszystkie elementy zegarów, czym fabryka wyróżniała się na tle przedsiębiorstw japońskich i szwajcarskich. W dziewiętnastym wieku produkcja w wielu firmach szwajcarskich oparta była o sieć małych zakładów - dostawców, z których każdy specjalizował się w innej dziedzinie. Firma produkująca kompletne zegarki kieszonkowe pod własnym szyldem korzystała z części od wielu dostawców, łączyła je w całość, czasem dodając elementy produkowane pod własnym dachem. Tworzenie wszystkiego wewnątrz jednego przedsiębiorstwa było wtedy rzadkością. Ciągłe unowocześnianie, rozwój i poszukiwanie nowych metod produkcji były wyrazem motto firmy "One step ahead of the rest", czyli "jeden krok przed resztą".

W 1902 roku powstała kolejna kieszonka - Excellent, a w 1909 roku model Empire, kolejny lubiany przez Japończyków wyrób. Doceniano go za wysoką jakość wykonania i dokładność pracy, co poskutkowało eksportem na sąsiednie rynki azjatyckie. Był to wyrób tak dobry, że jego produkcja trwała nieprzerwanie przez ćwierć wieku, aż do 1934 roku. W 1911 roku fabryka Seikosha dominowała w japońskim przemyśle zegarkowym, a jednocześnie była odpowiedzialna za około 60% ogólnokrajowej produkcji.

W czasie trwania Pierwszej Wojny Światowej, fabryka Seikosha otrzymała potężne zamówienia na zegary z krajów Starego Świata. Sama Wielka Brytania i Francja zamówiły na około 900 000 zegarów, co przyczyniło się do błyskawicznego wzrostu japońskiego eksportu. Szybko jednak sytuacja się skomplikowała, ponieważ na rynkach zaczęło brakować surowców - wszystkie pochłaniały machiny wojenne państw zaangażowanych w walki. Kintaro Hattori znalazł jednak sposób, by zapewnić fabryce Seikosha odpowiednią ilość materiałów i dopełnić zamówień. Wyprzedził w ten sposób nie tylko krajową konkurencję, ale także dowiódł, że jego firma może z powodzeniem rywalizować z producentami z Europy, którzy do tej pory uznawani byli za najlepszych na świecie.

W pożarze zniszczonych zostało także około półtora tysiąca zegarów należących do klientów, którzy oddali je do firmy w celu przeprowadzenia napraw i konserwacji. Twórca Seikosha zamieścił w gazecie ogłoszenie, że klienci otrzymają w zamian za zniszczone przedmioty nowe. Takie działanie zjednało marce wielu lojalnych klientów. Odbudowa trwała około roku. Szybko postawiono tymczasowe budynki w których instalowano naprawione maszyny. Była to też okazja do rozbudowy i kolejnej modernizacji umożliwiającej zwiększenie wolumenu produkcji, a także błyskawicznego rozwoju nowych technologii.

W latach trzydziestych ubiegłego stulecia ukończona została budowa w centrum dzielnicy Ginza. Kilkupiętrowy budynek z wieżą zegarową na szczycie był w tamtym czasie najwyższą budowlą w okolicy. Tę rozpoznawalną budowlę ukończono w 1932 roku, a w środku nieprzerwanie mieści się flagowy butik Seiko.

Powoli produkcja wracała do norm, jednak pojawiły się problemy natury technicznej - park maszynowy starzał się, a dodatkowo ucierpiał w czasie stagnacji wywołanej przez okres wojen. Dodatkowo, brakowało materiałów wysokiej jakości, co spowodowało spadek jakości produktów. Rząd Japonii podjął wysiłki, by uczynić kraj konkurencyjnym, nowoczesnym i nastawionym na eksport. W 1948 roku podjęta została decyzja o przeprowadzeniu przez Ministerstwo Handlu Międzynarodowego inspekcji wśród rodzimych producentów zegarków. Przemysł zegarkowy i zegarowy został rozpoznany jako istotny dla gospodarki i mogący z powodzeniem rywalizować z tym ze Starego Kontynentu i Stanów Zjednoczonych. Rząd postanowił wspierać rodzimych producentów, na czym skorzystała też marka Seiko.

Ten doskonały produkt spowodował, że klienci ponownie wybierali japońskie zegarki zamiast tych importowanych. Japoński oddział Amerykańskiego Instytutu Producentów Zegarów i Zegarków przyznał temu modelowi pierwszą nagrodę w kategorii zegarka męskiego. Podczas jego tworzenia inżynierowie i specjaliści marki kierowali się wytycznymi, mówiącymi o tym, że nowość ma być bardzo trwała, niezwykle dokładna i po prostu piękna. W modelu Marvel zadebiutował własnej konstrukcji system antywstrząsowy Diashock, chroniący najbardziej wrażliwą część mechanizmu - koło balansowe i trzpień jego osi. W tamtych czasach ten element miał grubość między 0,7, a 0,8 milimetra przez co był podatny na uszkodzenie, na przykład podczas wstrząsu towarzyszącemu upadkowi zegarka na twardą powierzchnię. Dzięki Diashock zminimalizowano ryzyko takiego uszkodzenia, a dodatkowo zmniejszono tarcie jakie działało na koło balansowe, co pozwoliło uzyskać lepszą amplitudę pracy mechanizmu.

W tym samym roku do sprzedaży trafiły modele Crown, które były udoskonalonymi modelami Marvel oraz Laurel Alpinist, będący uniwersalnym, sportowym zegarkiem o klasycznym wyglądzie. Seria Crown była dla marki ważna w latach sześćdziesiątych, a Laurel Alpinist zapoczątkował rodzinę obecną w ofercie do dziś. Więcej o tych modelach można przeczytać w Historii Seiko Alpinist.

Po doskonałych, jednak kosztownych modelach, przyszedł też czas, by zaoferować Japończykom zegarki o przystępniejszych cenach, jednak nie pozbawione wysokiej jakości. Stworzono linię Sportsmatic 5, która produkowana jest do dziś. Oferowane produkty miały być trwałe i mieć wodoszczelne koperty, być odporne na wstrząsy, mieć trwałe mechanizmy wyposażone w niepękające sprężyny, wskazywać numer dnia miesiąca i nazwę dnia tygodnia, mieć automatyczny naciąg z Magiczną Dźwignią. Linia 5 stała się czymś, co można by określić jako “trwały mechaniczny zegarek dla każdego”, sprzedający się w milionach egzemplarzy.

Pierwsza połowa lat sześćdziesiątych to także przygotowania Seiko do roli oficjalnego chronometrażysty Igrzysk Olimpijskich w Tokio w 1964 roku. Łącznie marka dostarczyła 1278 urządzeń, które posłużyły do pomiaru czasu podczas zawodów. Na potrzeby tego wydarzenia przygotowano pierwszy na świecie stołowy zegar kwarcowy oraz specjalne zegarki naręczne Crown Chronograph. Dziś, w ofercie można znaleźć zegarki inspirowane tym modelem.

Nurkowanie rekreacyjne było nowością lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku, która dopiero zyskiwała pasjonatów. Pierwszy zegarek do nurkowania został skonstruowany w latach trzydziestych, ale do lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku był to praktycznie jedyny taki wyrób, jaki dało się kupić. Jednak przez swoją konstrukcję nie spełniłby oczekiwań ani wojskowych, ani nurkujących rekreacyjnie. Dopiero w 1953 powstał w Szwajcarii pierwszy zegarek, który można traktować jako przodek dzisiejszych “Diverów”. W 1965 roku Seiko dołączyło do, wąskiego wtedy, grona pionierów, którzy rozwijali tę zyskującą na znaczeniu kategorię produktów.

Zadebiutował wtedy zegarek oznaczony numerem referencyjnym 6217-8000/1, znany też pod nazwą “62MAS”. Ta “kodowa nazwa” wywodzi się od oznaczenia zastosowanego mechanizmu - 6217A oraz katalogowego opisu “SeikoMAtic Selfdater - określającego w latach sześćdziesiątych zegarki Seiko ze średniej i wyższej półki, wyposażone w automatyczny naciąg i datownik dni miesiąca. Model 6217-8000/1 oferował amatorom nurkowania wysoką wodoszczelność, określoną na 150 metrów, bardzo duże indeksy godzin i powiększoną kopertę. Obudowa miała wtedy 37 milimetrów i wyposażona była w obrotowy pierścień, pozwalający obserwować upływający czas nurkowania lub innej aktywności fizycznej.

Trzy lata później, w 1968 roku, do sprzedaży wprowadzono kolejną generację 6105-8xxx, o kopercie w kształcie poduszki, znany pod nazwą “Żółw”. Obły kształt obudowy bez wyraźnych uszu do mocowania paska może kojarzyć się ze skorupą żółwia, stąd ksywka. Po raz pierwszy zegarek nurkowy od Seiko miał koronkę przesuniętą na godzinę 4. Dziś oferowanych jest wiele nowych wariantów nawiązujących do tego zegarka. W tym samym roku rozpoczęto sprzedaż Diver 300M Hi-Beat, wyposażonego w pierwszy japoński mechanizm pracujący z częstotliwością 10 Hz i kopertę powstałą z jednego bloku metalu. Zakłady Seikosha były drugim na świecie producentem tego typu mechanizmów, po Girard-Perregaux - szwajcarskiej manufakturze ustanowionej w ostatniej dekadzie osiemnastego wieku. Pierwszy z japońskich werków pracujących z częstotliwością 36 000 vph skomercjalizowano zaledwie rok wcześniej, jednak jego konstrukcja była tak trwała i odporna na uszkodzenia, że z powodzeniem dało się zaadaptować ją do zegarka o sportowym charakterze.

Po pierwsze do sprzedaży trafił Seiko 5 Sport Speed-Timer. Jego mechanizm był jednym z pierwszych dostępnych na rynku kalibrów wyposażonych w automatyczny naciąg i komplikację stopera. Zaawansowany chronograf korzystał z pionowego sprzęgła i koła kolumnowego - elementów konstrukcji wpływających na lepszą pracę komplikacji, które nawet dziś nie są branżowym standardem. Japończycy “ścigali się” i wygrali z producentami ze Szwajcarii - marką Zenith oraz konsorcjum w skład którego wchodził między innymi Heuer.

Kolejna dekada przyniosła gwałtowny rozwój zegarków na baterię. Rozwijano równocześnie modele analogowe - prezentujące czas wskazówkami, jak i cyfrowe. Japończycy udostępnili swoją technologię innym zainteresowanym producentom, co przyczyniło się do popularyzacji nowego rodzaju zegarków. W tym samym czasie Szwajcarzy wdrożyli własne rozwiązania, by nadążyć za zmianami jakie przyniósł Astron. W tym okresie Seiko przygotowało pierwszy zegarek z wyświetlaczem LCD prezentującym sześć cyfr - zegarek pozwalał w łatwy sposób odczytać godziny, minuty i sekundy. Wysoki kontrast wyświetlacza i podświetlenie tworzyło praktyczny przedmiot, z którego można było też korzystać po zmroku. Długa żywotność ekranu - w katalogach Seiko określało ją na ponad 50 000 godzin, jednak w rzeczywistości była ona znacznie dłuższa. Wtedy był to parametr jakiemu nie dorównywały konstrukcje innych marek.

Pozostałe istotne nowości i premierowe rozwiązania tego okresu to między innymi najcieńszy mechanizm kwarcowy oraz system Twin Quartz. Przez wiele lat werk 9320, mierzący 0,9 milimetra był najcieńszym mechanizmem świata. Stworzono go z myślą o bardzo eleganckich męskich modelach. Pod nazwą Twin Quartz oferowano technologię składającą się z dwóch rezonatorów kwarcowych, o różnych charakterystykach pracy, aby możliwe było wyliczenie dokładnego czasu niezależnie od temperatury otoczenia.

Lata osiemdziesiąte ubiegłego wieku to okres, w którym z fabryk japońskiej marki wyszły zupełnie unikatowe modele. W salonach oferujących Seiko można było kupić modele, które można śmiało nazwać prekursorami smartwatchy. Seiko T001 z 1982 roku, znany też jako Seiko TV Watch, wyposażony był w niewielki ekran LCD, który po podłączeniu odbiornika pozwalał oglądać program telewizyjny. Używając Seiko Voice Note oznaczony M516 z 1983 roku, można było nagrać dwie notatki głosowe o długości 8 i 4 sekund, a później odtworzyć je w razie potrzeby. Do jego produkcji wykorzystano stal szlachetną i kompozyt węglowy, co czyniło go wyrobem bardzo drogim. Zegarek pojawił się w filmie Ghostbusters, w którym główne role zagrali Bill Murray, Dan Aykroyd.

Seiko UC-2000 z 1984 roku również należy traktować jako przodka smartwatchy. Razem z zegarkiem sprzedawano klawiaturę, która pozwalała na wprowadzenie notatki o maksymalnej długości 2000 znaków. Zegarek pozwalał zapisywać numery telefonów albo przygotować miesięczny plan spotkań. Aby lepiej możliwości zegarka dodamy, że od słów “lata osiemdziesiąte” do TEGO miejsca akapit ma 2000 znaków.

Pod koniec dekady - w 1988 roku - zaprezentowano zegarki Automatic Generating System (w skrócie AGS). Było to kolejne nowe, po zegarku zasilanym solarnie (1977) i nakręcanym zegarku kwarcowym (1986), rozwiązanie sposobu pozyskiwania energii elektrycznej do pracy zegarka. Mechanizm kwarcowy wyposażono w wahnik znany z mechanicznych kalibrów, który podczas noszenia zegarka generował elektryczność i ładował akumulator. W następnych latach technologia ta zmieniła nazwę na Kinetic.

Rozwijana i doskonalona była seria Kinetic. Dołączono do niej mechanizmy ze stoperem, wskazaniem drugiej strefy czasowej, a później już po roku 2000 z możliwością generowania energii przez nakręcanie koronką oraz wersję z wiecznym kalendarzem. Powstał zegarek Thermic - jego kwarcowy mechanizm generował energię elektryczną dzięki ciepłocie ciała osoby noszącej go, wykorzystując w tym celu efekt Seebacka. Zjawisko odkryte na początku XIX wieku pozwala wytwarzać napięcie w obwodzie wykorzystującym dwa różne metale, które mają różne temperatury i stykają się. Przygotowano serię limitowaną 500 sztuk modelu Thermic SBET001. Jest to dziś jeden z najbardziej poszukiwanych modeli marki.

Japończycy zaczęli też intensywne, długoterminowe działania, mające na celu powiększenie oferty Grand Seiko i podbicie zachodnich rynków. Przygotowano nowe studio zegarmistrzowskie, w którym zatrudnieni zostali najzdolniejsi specjaliści. Powstały zupełnie nowe mechanizmy, które w następnych dwóch dekadach pozwoliły Grand Seiko zdobyć uznanie wśród odbiorców z całego świata.

Pierwsza dekada dwudziestego pierwszego wieku również obfitowała w interesujące eksperymenty, których efektem były nietuzinkowe zegarki. Rozpoczęto też pracę nad modelami, które zadebiutowały dopiero 5 i 10 lat później. Klienci otrzymali możliwość zakupu pierwszego zegarka z solarnie zasilanym mechanizmem sterowanym radiowo, który działał odbierając sygnał z trzech nadajników - w Japonii, Niemczech i Stanach Zjednoczonych Ameryki. Sprawiło to, że zegarki stały się jeszcze bardziej użyteczne. Wcześniejsze modele przystosowane były do odbioru jednego rodzaju sygnału.

Do rodziny mechanizmów Spring Drive dołączył kaliber z komplikacją stopera oraz dwa super skomplikowane werki z funkcjami dźwiękowymi. Dzięki idealnie płynnym ruchom wskazówki sekundowej Spring Drive Chronograph (nieograniczonej “skokami” o jedną sekundę), z dokładnej skali na tarczy można odczytać wynik precyzyjnego pomiaru, nieosiągalnego dla znacznej większości mechanicznych chronografów. Mechanizm z funkcjami wybijania godzin przygotowano na potrzeby marki Credor - najbardziej luksusowej z marek stworzonych przez Seiko. Był to prawdopodobnie pierwszy mechanizm Haute Horlogerie stworzony w zakładach Seiko. Wzbudził on ogromne poruszenie wśród znawców i kolekcjonerów, ponieważ łączył największe osiągnięcia klasycznego zegarmistrzostwa - dźwiękową informację o aktualnej godzinie - z nowatorskim podejściem, które w tamtym okresie nie zyskało jeszcze należnego mu uznania.

Zegarek z mechanizmem Spring Drive odwiedził też Międzynarodową Stację Kosmiczną. Amerykański programista, twórca między innymi serii gier Ultima, uważany za twórcę gatunku Massively Multiplayer Online (MMO), był szóstym kosmicznym turystą w historii. Na jego specjalne zamówienie Seiko stworzyło zegarek Spring Drive Spacewalk, przystosowany do działania w przestrzeni kosmicznej. W 2010 roku powstała edycja limitowana 100 zegarków Spacewalk, która rozeszła się na pniu. To kolejny model, bardzo poszukiwany przez kolekcjonerów.

Kolejny raz Japończycy zaprezentowali zegarek z Wielką Komplikacją. Tym razem był to Credor Fugaku, a pracujący w nim mechanizm 6830 był najmniejszym pod względem objętości, mechanizmem z tourbillonem na świecie.

Grand Seiko stało się całkowicie oddzielnym podmiotem. Od 2017 roku ich tarcze zdobi wyłącznie jedno logo, a z oferty Seiko zaczęły znikać modele będące bliskimi kuzynami modeli Grand Seiko.